R.A.Mavlonova 1930yil6noyabrda tug‘ilgan.1958 yilda Toshkent davlat pedagogika
instituti “Pedagogika va psixologiya” fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan.
1959-1974 yillarda O‘zbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tekshirish institutida ilmiy
pedagogik faoliyat bilan shug‘ullangan. Shu yillar davomida assistent, kichik ilmiy
xodim, katta ilmiy xodim, bo‘lim boshlig‘i vazifalarida samarali mehnat qilgan. 1967
yilda akademik Siddiq Rajabov rahbarligida “Mehnat tarbiyasida maktab va oilaning
hamkorligi” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1990 yili
R.Mavlonova boshchilik qilib fanda erishgan barcha yutuqlarni umumlashtirib,
“O‘zbekistonda boshlang‘ich ta’lim nazariyasi va amaliyoti” mavzusidagi doktorlik
dissertatsiyasi muvaffaqiyatli himoya qilib, pedagogika fanlari doktori degan ilmiy
darajaga sazovor bo‘ldi.
R.A.Mavlonova o‘z mehnat faoliyatini 1951 yilda Toshkent shahrida 3-o‘rta maktabda
boshlang‘ich sinflarda o‘qituvchilikdan boshlagan. R.Mavlonova 1975-1984 yillarda
“Pedagogika va psixologiya” fakultetining dekani vazifasida ishlagan. 1984 yildan
2003 yilgacha “Boshlang‘ich ta’lim metodikasi” kafedrasining mudiri lavozimida
faoliyab olib borgan
R.Mavlonova Respublikamiz miqyosida boshlang‘ich pedagogika ta’limi masalalari bilan
chuqur va mufassal shug‘ullangan olimadir. Uning ilmiy-pedagogik faoliyati,
respublikamiz boshlang‘ich pedagogika ta’limi rivojiga qo‘shgan hissasi nihoyatda
ko‘p qirralidir. Maktablarimizning boshlang‘ich ta’lim va pedagogik muammolari,
boshlang‘ich ta’lim pedagogikasining metodologiyasi va oliy ta’lim didaktikasi
masalalari taniqli olima ilmiy-tadqiqot faoliyatining asosiy yo‘nalishidir.
O‘zbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tekshirish institutining R.A.Mavlonova
rahbarlik qilgan bo‘limida fanlar bo‘yicha dasturlar tuzish va uni
takomillashtirishdan tashqari, bir qancha darslik va metodik qo‘llanmalar yaratildi.
Eng yaxshi o‘qituvchilarning ish tajribalari haqida maqolalar to‘plami, bir qator
ko‘rgazmali qurollar nashr etildi.Pedagog olima faoliyatiga nazar tashlasak, u har
doim boshlang‘ich ta’limning eng dolzarb masalalarini anglay biladigan,
o‘quv-tarbiya jarayonining samarali usullarini izlashga alohida diqqat-e’tibor bilan
yondoshadigan zukko olima sifatida namoyon bo‘ladi.
R.A.Mavlonova “Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining mehnat tarbiyasi”, “Bolalarning
mehnat tarbiyasida maktab va oilaning o‘zaro hamkorligi” kabi yirik hajmdagi
monografik ishlarni yaratgan. R.Mavlonovaning «Mehnat ta’limi metodikasi»
monografiyasi yirik tadqiqodlar sirasidan o‘rin olgan. O‘zbekistonda mehnat
ta’limining metodologik yo‘nalishini belgilab berdi.
Rahima Abdurazzoqovna Mavlonova «O‘zbekistonda boshlang‘ich ta’lim taraqqiyoti»,
«Mehnat ta’limi metodikasi», «1,2,3-sinflarda mehnat darslari» kabik qo‘llanmalar
mualpifi sifatida boshlang‘ich ta’lim taraqqiyotiga katta hissa qo‘shgan olima
hisoblanadi. Olima respublikada bolalarni 6 yoshdan maktabga jalb qilish ishlariga
ham rahbarlik qilgan.
R.Mavlonova 1975 yilgacha Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutida
dekan lavozimida faoliyat yuritgan davrida fakultet uchun malakali ilmiy kadrlar
tayyorlash; talabalarga ta’lim-tarbiya berish samaradorligini oshirish;
maktablarning boshlang‘ich sinflari uchun o‘qituvchi-kadrlar tayyorlashni
jadallashtirish; boshlang‘ich ta’lim tizimini darsliklar, o‘quv va metodik
qo‘llanmalar bilan ta’minlash bo‘yicha yirik metodik ishlarga rahbarlik qilgan.
Shuningdek, 1975 yilda “Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi” kafedrasiga mudira bo‘lib
o‘tdi va yoshlarni tadkiqot ishlariga jalb qilish va yo‘naltirish,
professor-o‘qituvchilar ma’ruzalarining sifatini nazorat qilish, o‘zaro darslarga
kirib, ularni kafedra yig‘ilishlarida tahlil qilish, o‘qituvchilarni fanlar
ixtisosligi bo‘yicha joy-joyiga qo‘yish, aspirantlar bilan ishlash, ilmiy
tadqiqotlarga rahbarlik qilish va shy kabi tadbirlarni amalga oshirish vazifalarini
amalga oshirgan.
R.Mavlonova jonkuyar, fidokor tashkilotchi sifatida bir umr boshlang‘ich ta’lim
samaradorligini oshirish muammolari bilan shug‘ullandi. Shu bilan birgalika Nizomiy
nomli TDPI «Boshlang‘ich ta’lim» kafedrasiga uzoq yillar rahbarlik qildilar. Shu
davrda bog‘cha, maktab, kollej, institut uzviyligini ta’minlash borasidagi ishlarga
ham rahbarlik qildilar.
R.A.Mavlonova, O.T.To‘raeva, K.M.Xoliqberdievlar muallifligidagi «Pedagogika»
darsligi kollej har bir talabasining yaqin ko‘makchisiga aylangan. Mualliflar
darslikni kollej talabalari uchun dastur asosida qayta nashr qilganlar. Darslik
bugungi kunda nafaqat kollej o‘quvchilarining balki universitet talabalariga ham
pedagogika fanining xilma-xil qirralarini o‘rganishda asos bo‘lib xizmat qilmoqda.
R.A.Mavlonova uzoq yillardan beri pedagogika kollejining Davlat attestatsiyasi
komissiyasining raisi sifatida talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalarini
ob’ektiv baholab keldilar.
R.Mavlonovaning «Pedagogika» darsligi Qozog‘istondagi oliy o‘quv yurtlarida ham
o‘qitildi. Monografiyalari va ilmiy asarlaridan oliy o‘quv yurtlarining
o‘qituvchilari, magistrantlar, aspirantlar va doktorantlar keng foydalanmoqdalar.
Mehnat ta’limini joriy etishda R.Mavlonova boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun
yozgan darsliklari va uslubiy qo‘llanmalari O‘zbekistonda va Qozog‘istonda keng
joriy etilgan.
R.Mavlonovaning1- sinf “Mehnat” darsligi (1970), 2- sinf “Mehnat” darsligi (1971),
3- sinf “Mehnat” darsligi (1974), 4- sinf “Mehnat” darsligi (1975) “1- sinfda
o‘qitish: o‘qituvchi uchun darslik”, (1978), ,, 1- 4 – sinflarning darsliklariga
metodik qo‘llanmalar”, (1986, 1987, 1988) singari o‘quv- metodik qo‘llanmalari nashr
qilingan.
Professor R.A.Mavlonova mohir tashkilotchi, jonkuyar rahbardir. Uning faol
tashkilotchiligi, ayniqsa, 1967-73 yillarda boshlang‘ich ta’limni uch yillikka
o‘tkazish davrlarida atroflicha namoyon bo‘ldi. Olimaning tadqiqot ishlari samarali
natija berdi. Buni biz respublikamizda avj olgan pedagogik harakat — olti yoshli
bolalarni maktabga tayyorlash jarayoniga rahbarlik qilganliklarida ko‘rishimiz
mumkin. Uning bevosita ishtiroki va boshchiligijda olti yoshlilarni maktabga
tayyorlashning eksperimental o‘quv rejasi va dasturi tuzildi, umumta’lim sinflari
qoshida tayyorlov sinflari ochildi. Ana shu samarali mehnatlari uchun 1974 yilda
“O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan o‘qituvchi” unvoni, O‘zbekiston xalq ta’limi
a’lochisi”, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan o‘qituvchi” faxriy unvoni bilan
mukofotlandi.
Respublikamiz mustaqillikka erishgan dastlabki kunlardan boshlab professor
R.Mavlonova “Pedagogika” darsligining yangi avlodi ustida ilmiy izlanishlar,
mashaqqatli mehnatlar olib bordi. U tomonidan kasb- hunar kolleji talabalari va oliy
o‘quv yurti talabalari uchun “Pedagogika” darsliklari va magistratura yo‘nalishi
bo‘yicha “Boshlang‘ich ta’limda innovatsiya”, “Boshlang‘ich ta’limni
integratsiyalash”, “Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti”, “Boshlang‘ich
ta’limning integratsiyalashgan pedagogikasi”, “Mehnat va uni o‘qitish metodikasi”,
“Tarbiyaviy ishlar metodikasi”, “Ijtimoiy pedagogika”, “O‘quv ustaxonasida amaliy
mashg‘ulot”, “Boshlang‘ich ta’limda innovatsion pedagogik texnolgiyalar” kabi bir
qator o‘quv qo‘llanmalar nashr ettirildi.
Shu bilan birga R.Mavlonova tomonidan bakalavriat va magistratura yo‘nalishlari
bo‘yicha o‘quv rejalari, dasturlari, o‘quv qo‘llanmalari tuzildi va amaliyotga
tatbiq etildi.
“Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi va tarbiyaviy ishlar metodikasi” kafedrasi mudiri,
professori sifatida bir necha grantlarga (“Uzluksiz ta’lim tizimida boshlang‘ich
sinf o‘qituvchilarini asosiy hal qiluvchi shaxs sifatida tayyorlashni
takomillashtirishning nazariy va amaliy asoslari” mavzusidagi grant. 2002-2005
yillar, “Tarbiyaviy ishlar metodikasi”-2006-2008 yillar, “Tarbiya konsepsiyasini
yaratish” konsepsiyasi 2006-2009 yillar) rahbarlik qildi.
O‘zbekistonda pedagogika sohasini rivojlantirishga qo‘shgan katta hissalari va
o‘nlab pedagog fan nomzodlari, doktorlari, va minglab yosh pedagog- mutaxassislar
tarbiyalab, Vatan ravnaqiga o‘z xissasini qo‘shgan R.Mavlonova 2007 yilda “Buyuk
xizmatlari uchun” ordeni bilan taqdirlandi. Bu orden R.Mavlonovaning oddiygina
mehnatlari evaziga emas, mashaqqatli mehnatlari evaziga berilganini uning
shogirdlari, farzandlari dildan his qilishadi.
2005 yil shu universitet xuzurida 13.00.06 - tarbiya nazariyasi va metodikasi hamda
13.00.03-maxsus pedagogika ixtisosliklari bo‘yicha Birlashgan ixtisoslashgan kengash
tashkil etildi va R.Mavlonova unga a’zo qilib kiritildi. Qolaversa, u mazkur kengash
xuzuridagi metodologik kengash a’zosi bo‘lib faoliyat olib bordi. Talabchan
murabbiy, mehribon ustoz, to‘g‘riso‘z va bag‘rikeng inson professor R.Mavlonova
respublikamizdagi malakali ilmiy kadrlar tayyorlash borasida jonbozlik ko‘rsatdi va
ko‘rsatib kelmoqda. Uning ilmiy rahbarligida 30 ga yaqin fan nomzodi, besh nafar fan
doktori yetishib chiqdi. R.Xasanov, R.Ibroximova, M.Xaydarov, Q.Abdullaeva,
Levenberg kabi ko‘zga ko‘ringan olimlar shular jumlasidandir.
Raxima Mavlonova o‘z ilmiy ishlari va ilmiy maktab asoschisi sifatida bir qancha
shogirdlar tayyorladi, hozirgi kunda shogirdlar ham o‘z ustozlari singari izlanishda
davom etmoqda. ShulardanR.Xasanov, R.Ibragimov, M.Xaydarovlargadoktorlik
dissertatsiyasiga ilmiy rahbar,M.A.Yuldashev, A.Arifbaev, S.Musaeva, G.Jumasheva,
N.Oxunjonov, D.Abduraximova, M.Maxkamovalarning nomzodlik dissertatsiyasiga opponent
hamda ilmiy rahbarlik qilgan.
